Phát triển đô thị thông minh: thu hút và đảm bảo tính bền vững cho đầu tư của xã hội

Xây dựng và phát triển đô thị thông minh là một xu hướng mới trên thế giới, đã và đang được nhiều quốc gia tổ chức triển khai thực hiện. Tại Việt Nam, phát triển đô thị thông minh đã sớm nhận được sự quan tâm của toàn thể xã hội và đã có những kết quả bước đầu đáng ghi nhận. Nhiều địa phương đã khẩn trương nắm bắt thời cơ để ban hành các đề án, kế hoạch về phát triển đô thị thông minh

Tạo sự lan tỏa và kết nối

Đề án phát triển đô thị thông minh bền vững Việt Nam giai đoạn 2018-2025 và định hướng đến năm 2030 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 950/QĐ-TTg, ngày 01/8/2018 (Đề án 950). Đề án 950 đã xác định các quan điểm, nguyên tắc về phát triển đô thị thông minh và 10 nhóm nhiệm vụ giải pháp trọng tâm trong giai đoạn hiện nay. Mới đây, Thủ tướng Chính phủ tiếp tục có ý kiến chỉ đạo đối với việc triển khai thực hiện Đề án. Theo đó, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương ưu tiên bố trí nguồn lực thực hiện đúng nội dung các nhiệm vụ đã được Thủ tướng Chính phủ giao tại Quyết định 950 và chỉ đạo cụ thể về việc triển khai xây dựng Đề án đô thị thông minh đảm bảo quy định pháp luật, định kỳ báo cáo theo quy định.

Tại các hội thảo, hội nghị trong và ngoài nước, Bộ Xây dựng phổ biến rộng rãi nội dung của Đề án 950.

Đô thị thông minh lấy người dân làm trung tâm, hướng tới mục tiêu để mọi thành phần trong xã hội có thể được thụ hưởng lợi ích. Các địa phương tham gia đầu tư xây dựng và giám sát, quản lý đô thị thông minh thông qua việc sử dụngcác phương tiện hỗ trợ công nghệ thông tin truyền thông (ICT) và các phương tiện khác góp phần nâng cao sức cạnh tranh, nâng cao tính tinh gọn, hiệu lực hiệu quả quản lý của chính quyền đô thị, nâng cao hiệu quả sử dụng đất, năng lượng và các nguồn lực phát triển để cải thiện và nâng cao chất lượng môi trường sống đô thị, kích thích tăng trưởng và phát triển kinh tế - xã hội...

Ngay sau khi Đề án 950 được ban hành, Bộ Xây dựng là cơ quan thường trực của Đề án đã đẩy mạnh việc tuyên truyền, phổ biến rộng rãi các nội dung của Đề án, giới thiệu Đề án tại nhiều hội nghị, hội thảo trong nước và quốc tế, các sự kiện được tổ chức tại nhiều địa phương như thành phố Hà Nội, thành phố Đà Nẵng, thành phố Hồ Chí Minh, tỉnh Quảng Nam, tỉnh Ninh Thuận… Đồng thời, Bộ Xây dựng, Bộ Thông tin và Truyền thông đã ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Đề án 950, phân giao nhiệm vụ cho từng đơn vị, có kế hoạch thực hiện cụ thể. Trong đó, các Bộ Xây dựng, Thông tin và Truyền thông, Khoa học và Công nghệ duy trì sự kết nối thường xuyên, phối hợp trong triển khai các chương trình, kế hoạch nghiên cứu về phát triển đô thị thông minh.

Các địa phương duy trì chế độ báo cáo định kỳ hàng năm tình hình thực hiện các nhiệm vụ về xây dựng và phát triển đô thị thông minh…

Chú trọng xây dựng nền tảng cơ sở pháp lý

Triển khai Đề án 950, các Bộ, ngành đang khẩn trương tiến hành nghiên cứu, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và các cơ chế chính sách phát triển đô thị thông minh bền vững tại Việt Nam.

Điển hình, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành một số tiêu chuẩn trên cơ sở tiếp thu các tiêu chuẩn của ISO về phát triển đô thị thông minh. Bộ này cũng đang triển khai một số nhiệm vụ, đề tài nghiên cứu hỗ trợ xây dựng và phát triển đô thị thông minh, như xây dựng bộ tiêu chí đánh giá đô thị thông minh; Xây dựng hệ thống tiêu chuẩn quốc gia phục vụ phát triển đô thị thông minh tại Việt Nam…

Đặc biệt, Bộ Khoa học và Công nghệ đã đưa vào kế hoạch xây dựng tiêu chuẩn giai đoạn 2019 – 2020 các Tiêu chuẩn hạ tầng thông minh cho cộng đồng và Tiêu chuẩn hệ thống giao thông thông minh.

Tương tự, Bộ Xây dựng cũng đang triển khai nghiên cứu Hệ thống tiêu chuẩn quốc gia ngành Xây dựng phục vụ phát triển đô thị thông minh; Quản lý dự án phát triển đô thị có quy mô lớn ứng dụng giải pháp đô thị thông minh; Xây dựng chương trình thí điểm phát triển đô thị vùng đồng bằng sông Cửu Long thông minh.

Trong khi đó, Bộ Giao thông Vận tải đã nghiên cứu, xây dựng Tiêu chuẩn quốc gia về kiến trúc hệ thống giao thông thông minh (ITS).

Bộ Thông tin và Truyền thông đã ban hành Khung tham chiếu ICT phát triển đô thị thông minh (phiên bản 1.0); Xây dựng Bộ chỉ số đô thị thông minh Việt Nam giai đoạn đến năm 2025 (phiên bản 1.0); triển khai nghiên cứu xây dựng mô hình quản lý cơ sở dữ liệu liên thông…

Bộ Tài nguyên và Môi trường đã trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Xây dựng, hoàn thiện cơ sở dữ liệu nền địa lý quốc gia”; Triển khai xây dựng cơ sở dữ liệu bản đồ địa hình, không gian địa lý quốc gia thống nhất trên đất liền, vùng biển và hải đảo...

Hiện nay, Bộ Tài nguyên và Môi trường đang tiếp tục hoàn thiện Đề án “Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu liên ngành về đồng bằng sông Cửu Long phục vụ phát triển bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu”; Đề án “Tổng thể xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia”...

Các địa phương chủ động phát triển đô thị thông minh

Theo tổng hợp của Bộ Xây dựng, trước và sau khi Đề án 950 được phê duyệt, nhiều tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương đã tích cực nghiên cứu, xây dựng và triển khai thực hiện định hướng phát triển đô thị thông minh trên địa bàn.

Các địa phương tích cực phát triển đô thị thông minh

Cả nước hiện đã có 38/63 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương đã hoặc đang triển khai xây dựng đề án phát triển đô thị thông minh, trong đó có đề án, kế hoạch được ban hành cho toàn tỉnh và đề án, kế hoạch ban hành cho một đô thị thuộc tỉnh.

Cụ thể, 15/38 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương đã phê duyệt đề án phát triển đô thị thông minh trước thời điểm ban hành Đề án 950;08/38 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương phê duyệt đề án sau thời điểm ban hành Đề án 950;15/38 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương đang triển khai lập đề án.

Về triển khai các dịch vụ đô thị thông minh, có khoảng 30 tỉnh đã triển khai phát triển một số dịch vụ về đô thị thông minh; 12/63 tỉnh đã triển khai xây dựng trung tâm điều hành đô thị thông minh; 13/63 tỉnh đã triển khai ứng dụng dịch vụ du lịch thông minh; trên 10 tỉnh triển khai các ứng dụng về giao thông thông minh, kiểm soát trật tự an toàn đô thị và một số ứng dụng khác.

Theo hướng dẫn của Bộ Thông tin và Truyền thông về triển khai thí điểm dịch vụ đô thị thông minh, trên cả nước có 28 tỉnh, thành phố đã đăng ký thí điểm dịch vụ đô thị thông minh, trong đó 19 địa phương có kế hoạch thực hiện cụ thể.

Chương trình thí điểm sẽ thực hiện trong năm 2020, gồm thí điểm trung tâm giám sát điều hành đô thị thông minh và triển khai thí điểm một số dịch vụ cơ bản (gồm các dịch vụ phản ánh hiện trường, giám sát điều hành giao thông, an ninh trật tự đô thị, giám sát thông tin môi trường mạng, giám sát an toàn thông tin).

Nội dung các đề án được các địa phương lập, phê duyệt sau khi có Đề án 950 đã bước đầu phản ánh được các nhiệm vụ ưu tiên mà Đề án 950 đã xác định.

Nhiều Đề án về đô thị thông minh được các địa phương phê duyệt trước thời điểm Đề án 950 được ban hành tập trung về nội dung xây dựng hạ tầng công nghệ thông tin và lựa chọn một số trụ cột trong các lĩnh vực dịch vụ, ứng dụng để ưu tiên phát triển.

Vượt thách thức để chớp cơ hội

Bộ Xây dựng đã phối hợp với Bộ Thông tin và Truyền thông đánh giá tình hình, rà soát việc thực hiện các nhiệm vụ và thảo luận các biện pháp phối hợp, đẩy mạnh thực hiện các nhiệm vụ đã được giao cụ thể tại Đề án 950, phối hợp trong đào tạo đội ngũ chuyên gia tại các tỉnh làm nòng cốt để từng bước tham mưu, tổ chức thực hiện phát triển đô thị thông minh tại các địa phương sát với quan điểm và nguyên tắc của Đề án 950.

Qua rà soát tình hình triển khai thực hiện Đề án 950 cho thấy, ngoài một số ít địa phương đã có những kết quả thực hiện bước đầu, về cơ bản các tỉnh, thành phố mới phê duyệt đề án, kế hoạch cho địa phương. Kinh phí được nêu là ước tính ban đầu, trong đó có đầu tư chủ yếu dự kiến từ nguồn xã hội hóa và nguồn tài trợ. Điều này phù hợp với mục tiêu phát triển đô thị thông minh không chỉ là sự đầu tư của nhà nước mà chủ yếu sẽ có sự tham gia, đầu tư của xã hội. Đề án 950 đã nêu rõ quan điểm cần xây dựng đề án tổng thể để tránh chồng chéo, lãng phí nhưng phải thực hiện thí điểm, rút kinh nghiệm trước khi nhân rộng. Đồng thời, việc đẩy mạnh hợp tác, kết nối cũng sẽ cung cấp các kinh nghiệm rất quý báu để hạn chế tối đa các vấn đề phát sinh, rủi ro công nghệ.

Theo đánh giá của Bộ Xây dựng, đây là lĩnh vực mới, có tính chất liên ngành nên cũng có những khó khăn. Cụ thể như tại các địa phương, việc triển khai các hoạt động đầu tư về phát triển đô thị thông minh chủ yếu được thực hiện theo các đề án/kế hoạch trên toàn tỉnh hoặc toàn đô thị đã được phê duyệt, bước đầu đang tập trung nhiều về ứng dụng các dịch vụ đô thị thông minh (bao gồm đầu tư thiết bị công nghệ, xây dựng trung tâm điều hành, xây dựng phát triển cổng thông tin về du lịch, giám sát giao thông, giám sát an toàn trật tự đô thị…), triển khai gắn với nhiệm vụ xây dựng chính quyền điện tử. Các nội dung về quy hoạch đô thị thông minh, quản lý xây dựng đô thị thông minh mới chỉ được một số ít địa phương quan tâm, triển khai thí điểm; Đầu tư phát triển các khu đô thị thông minh chủ yếu mới ở bước thực hiện các thủ tục chuẩn bị đầu tư; Các dự án, đề án phát triển đô thị thông minh ở các địa phương chủ yếu tập trung nhiều vào các giải pháp công nghệ; tại nhiều địa phương, các đề án, kế hoạch về phát triển đô thị thông minh chưa bám sát đặc thù, đặc điểm riêng của đô thị. Bên cạnh đó, các địa phương chưa có hình thức liên kết, kết nối khối doanh nghiệp, kinh tế tư nhân trong phát triển đô thị thông minh nên việc phát huy nguồn lực từ xã hội còn riêng rẽ, chưa đồng bộ, hệ thống hóa.

Để tạo điều kiện thu hút và đảm bảo tính bền vững cho đầu tư của xã hội và thu hút sự tham gia của doanh nghiệp trong phát triển đô thị thông minh, Đề án 950 đã xác định các nhiệm vụ xây dựng nền tảng cơ sở pháp lý. Theo các chuyên gia, việc phát triển đô thị thông minh cần có một nền tảng cơ sở thống nhất với nhận thức chung cho các địa phương để có thể triển khai xuyên suốt. Để làm được điều này, một trong những yếu tố quan trọng cần có là phải xây dựng được hệ thống các tiêu chuẩn, quy chuẩn cho tới các quy trình, trình tự quản lý, phân công, phân cấp, phân nhiệm rõ ràng và rành mạch. 

Các Bộ, ngành đang tập trung thực hiện nhiệm vụ được giao như xây dựng Quy chế thí điểm quản lý đầu tư phát triển đô thị thông minh, Tiêu chí đánh giá khu đô thị mới thông minh …

Đối với chương trình cấp vùng, Cơ quan Hợp tác quốc tế Hàn Quốc (KOICA) đã và đang xúc tiến các dự án theo chuỗi đô thị thông minh khu vực miền Trung gồm các tỉnh Thừa Thiên Huế, thành phố Đà Nẵng và tỉnh Quảng Nam. Bộ Xây dựng cũng đang khẩn trương phối hợp với các tỉnh tại khu vực đồng bằng sông Cửu Long (Đồng Tháp, Cần Thơ, Kiên Giang, Trà Vinh và Bến Tre) trao đổi với các đối tác Hàn Quốc, Ngân hàng Thế giới xây dựng Chương trình thí điểm phát triển đô thị vùng đồng bằng sông Cửu Long thông minh theo phân công nhiệm vụ của Đề án 950 và Nghị quyết số 120/NQ-CP ngày 17/11/2017 của Chính phủ.

Trong năm 2018, Việt Nam đã chính thức gia nhập Mạng lưới đô thị thông minh ASEAN (ASCN). Năm 2020, Việt Nam là Chủ tịch ASEAN, theo đó, Việt Nam sẽ là Chủ tịch và chủ trì tổ chức Hội nghị thường niên của ASCN 2020.

Đây cũng chính là cơ hội để chúng ta thể hiện mình, tập trung thúc đẩy thực hiện các mục tiêu, chương trình hành động, biến các ý tưởng thành hiện thực trong xây dựng các thành phố thông minh bền vững

Quý Anh

Bình luận
Ý kiến chuyên gia
Video
Thư viện ảnh
Tin tức nổi bật